اينكه از چه موقع مصرف سيمان در ايران باب شده است چندان مشخص نيست . ولي آنچه كه مسلم است ورود سيمان به ايران توسط بيگانگان انجام گرفته است ، كه از آن براي ساختن بناهايي نظير كليساها ، سفارتخانه ها و تأسيسات بندري استفاده مي كردند .
با شروع قرن چهاردهم هجري شمسي ، سرعت گسترش كارهاي زير بنايي آنچنان بود كه كيفيت و كميت محصولات سنتي جوابگوي نياز كشور نبود . اين نياز به ويژه با فكر احداث راه آهن دولتي و لزوم ساخت پلها ، تونلها و ايستگاههاي متعدد ، محسوس تر شد .
قبل از 1314 ايران چهارمين كشور وارد كننده سيمان در دنيا بود . رشد و گسترش كارهاي عمراني و زيربنايي در اين سرزمين ايجاب ميكرد كه هر روز مقدار بيشتري سيمان وارد كشور شود . سيمان كالايي است ارزان ، سنگين وآسيب پذير و نيز هزينه حمل و نقل آن در مقايسه با قيمتش بسيار بالاست ، در نتيجه تمام كشورهاي دنيا براي رفع نياز خود به سيمان اقدام به احداث كارخانه سيمان كردند . فكر ايجاد كارخانه سيمان در ايران و انجام بررسي هاي لازم روي مواد اوليه مناسب جهت توليد سيمان از سالهاي 1307 آغاز شد . به دنبال آن در سال 1310 بين دولت ايران و شركت ايران و سوئد قرارداد خريد يك كارخانه سيمان ساخت شركت F.L.Smidth دانمارك به ظرفيت 100 تن در روز بسته شد . هزينه اولين كارخانه سيمان ايران از محل عوايد حاصل از ماليات قند و شكر تأمين شد و بهاي آن به صورت خشكبار و ساير فرآورده هاي كشاورزي به دانمارك پرداخت شد . بهاي تمام شده اين كارخانه پانزده ميليون ريال بود .
حاصل مطالعات روي معادن مواد اوليه ، انتخاب كوه سرسره در جوار شهر ري ، در هفت كيلومتري جنوب تهران و در امتداد كوه « بي بي شهربانو » بود . پس از خريد ماشين آلات كارهاي ساختماني اولين خط توليد سيمان در شهريور ماه 1311 به وسيله شركت ” تنس آلمان “ در اين محل شروع شد . ساختمانهاي فرعي اين كارخانه به وسيله ” وزارت طرق “ ساخته شد و در نهايت در زمستان سال بعد در روز آفتابي جمعه 8 دي 1312 اولين كارخانه سيمان ايران رسماً افتتاح شد . مدير اين پروژه آقاي مهندس علي قلي خان سپاهي ( مهندس ساختمان ) بود كه بعدها نيز رياست كارخانه را عهده دار شد .اين آغازي بود بر راه پر نشيب صنعت سيمان در ايران .
شركت سيمان فارس وخوزستان
در آغاز ، انديشه احداث كارخانه سيمان شيراز با تشكيل شركت سهامي سيمان شيراز به همت خيرانديشاني چون محمد نمازي ، علي محمد دهقان ، عبدالحسين دهقان ، محمود دهقان ، محمد حسن بهبهاني و جلالالدين آرين در سال 1326 مطرح شد .
در 21 خرداد 1327 خط توليد اين كارخانه به ظرفيت 200 تن در روز به مبلغ دو ميليون و دويست و هفتاد هزار دلار از شركتهاي « وستينگهاوس » و « كندي ونسان » آمريكا خريداري شد . در سال 1328 با سياستگذاري سازمان برنامه و بودجه در زمينه حمايت از احداث كارخانجات سيمان در استانهاي خراسان ، آذربايجان ، خوزستان و فارس ، 5/49 درصد سهام « شركت سيمان شيراز » به اين سازمان واگذار شد و به « شركت سهامي سيمان فارس » تغيير نام داد . همچنين آقاي مهندس « منوچهر سالور » مدير وقت كارخانه « سيمان ري » به عنوان مدير عامل اين شركت آغاز به كار كرد. سرانجام نخستين كارخانه سيمان اين شركت در سال 1334 در شيراز افتتاح شد و سيمان توليدي خود را به بازار عرضه كرد . با افزايش مصرف سيمان ، ظرفيت كارخانه شيراز ابتدا در سال 1346 به 1000 تن و در سال 1357 به 2500 تن در روز افزايش يافت . اين كارخانه هماكنون پس از حدود 50 سال روزانه نزديك به 2200 تن سيمان به بازار مصرف عرضه ميكند و قديميترين كارخانه سيمان فعال در سطح كشور به شمار ميرود . پس از كارخانه سيمان شيراز ، كارخانه سيمان دورود در سال 1338 تحت مديريت سازمان برنامه ( آن زمان ) مورد بهرهبرداري قرار گرفت . در سال 1339 با موافقت دولت و مجالس « شورا » و « سنا » اين كارخانه به منظور استفاده از تجربيات متخصصين كارخانه سيمان شيراز به شركت سهامي سيمان فارس واگذار شد . همزمان با واگذاري كارخانه سيمان دورود به شركت سهامي سيمان فارس اين شركت به « شركت سهامي سيمان فارس و خوزستان » تغيير نام داد .
اين تغييرات آغاز راهي بزرگ براي شركت سيمان فارس و خوزستان و فعاليت آن در عرصه صنعت كشور بود . اين شركت هم اكنون با داشتن نزديك به 30 شركت ، بيش از 35% توليد سيمان كشور را به عهده داشته و زمينه اشتغال دهها هزار نفر را فراهم ساخته است .
شركت سيمان فارس و خوزستان هم اكنون به صورت سهامي عام اداره ميشود و سهام آن در بورس اوراق بهادار در اختيار كليه علاقه مندان قرار ميگيرد ، ضمن اينكه سازمان تأمين اجتماعي عمده ترين سهامدار اين شركت به شمار ميرود .
